Encyklopedia wiedzy poligraficznej drukarskiej dla niewtajemniczonych

Poligrafia – jest dziedziną techniki, która zajmuje się procesami tworzenia druków. Zachodziły w niej wielkie zmiany na przestrzeni wieków, aż w dniu dzisiejszym osiągnęła ona etap przemysłowy, który rozwija się w jeszcze szybszym tempie. Przemysł poligraficzny jest szczególną dziedziną produkcyjną – która obejmuje szczegółowe opracowywanie wzorców (tak zwanych form drukowych) oryginałów tekstowych i rysunkowych oraz drukowanie za ich pomocą kopii, w większości na potrzeby masowego odbiorcy. Jak każdą dziedzinę produkcyjną, tak i poligrafię można określić poprzez wykorzystywane technologie, charakterystykę wyrobów i powiązania z innymi dziedzinami gospodarki.

Rozwój technik poligraficznych sprawia, że koniecznym staje się uściślenie terminologii poligraficznej. Na podstawie normy ISO 12637 produkcję poligraficzną można podzielić na etapy:

Prepress
technologia analogowa
przygotowanie: projektowanie, obróbka i reprodukcja obrazu, wykonanie proofu
montaż obrazu: impozycja i wykonanie proofu
wykonanie formy drukowej: mechaniczne, fotochemiczne, elektroniczne grawerowanie
technologia cyfrowa
przygotowanie: projektowanie, obróbka i reprodukcja obrazu, wykonanie proofu
montaż obrazu: impozycja i wykonanie proofu
wykonanie formy drukowej: elektroniczne grawerowanie, CtF, od komputera do podłoża, CtP, od komputera do elektronicznego nośnika obrazu
Press (drukowanie)
bezfarbowe
fotochemiczne: halogenkami srebra, diazoniowe
termochemiczne: bezpośrednie termiczne
elektrochemiczne: wyładowaniami iskrowymi
bezformowe
ink-jet: ciągły, kropla na żądanie
termotransferowe: z nośnikiem woskowym, termosublimacyjne
elektrostatyczne: elektrograficzne, elektrofotograficzne, strumieniem elektronów, magnetograficzne
z formą
wypukłe: fleksograficzne, typograficzne, typooffsetowe
płaskie: litograficzne, offsetowe
wklęsłe: rotograwiurowe, wklęsłolinijne, tamponowe
farboprzenikalne: sitodrukowe, risograficzne
Postpress
obróbka introligatorska
uszlachetnianie druku
spedycja

Prepress-press-postpress – faza produkcyjna wyrobów poligraficznych. Przed nią znajduje się przygotowanie materiałów przez autorów, natomiast po niej następuje dystrybucja gotowych wyrobów.

Wymienione 3 terminy są kalką z angielskiego, niemniej jednak zadomowiły się na dobre w branży także w Polsce.

Prepress
Prepress (studio DTP oraz naświetlanie form kopiowych i form drukowych):

skopiowanie do komputera materiałów tekstowych i graficznych z zewnątrz (wymienne nośniki danych, sieć komputerowa, internet)
przepisanie tekstu na komputerze
wprowadzenie tekstu do komputera z zeskanowanych materiałów za pomocą oprogramowania do rozpoznawania pisma (OCR – ang. optical character recognition)
zeskanowanie zdjęć, wydruków (także innych płaskich materiałów)
wprowadzenie do komputera obrazów z cyfrowych aparatów fotograficznych i pojedynczych klatek video
opracowanie wszystkich tych elementów graficznych (retusz, poprawienie kolorów, jasności i kontrastu, kadrowanie, skalowanie, zapisanie w odpowiednim formacie i rozdzielczości, nadanie odpowiedniego profilu koloru, ewentualnie zrobienie fotomontaży i nadanie ścieżek wycinających)
wykonanie od podstaw elementów graficznych w programie komputerowym (ilustracje, loga, znaki firmowe, tła, cienie, ozdobne napisy, kody paskowe)
stworzenie szablonów gotowej publikacji
właściwe wykonanie poszczególnych stron (ułożenie na nich w odpowiednich miejscach tekstu i grafiki)
naniesienie korekt i zmian klienta
naniesienie znaków dla drukarza
wykonanie wydruków kontrolnych
drukowanie do PostScriptu (czyli do pliku postscriptowego)
sprawdzenie poprawności danych w pliku postscriptowym
ripowanie (ostatni etap obróbki komputerowej polegający na stworzeniu z pliku postscriptowego obrazu rastra drukarskiego oddzielnie dla każdego koloru farby drukarskiej)
naświetlenie z pliku postscriptowego klisz dla drukarni z pojedynczych stron publikacji lub wykonanie impozycji czyli naświetlenie wspólnych klisz dla całego arkusza drukarskiego
wykonanie z klisz wyciągów barwnych (próba koloru), czyli wzorcowych, wiernych kolorystycznie odbitek stron publikacji (np. Cromalin, Matchprint, Ozasol) lub też wykonanie tych wyciągów w postaci kolorowych wydruków na specjalistycznych drukarkach (np. Iris, Rainbow), montaż klisz z pojedynczych stron na wspólnym arkuszu folii montażowej, odbitki kontrolne ze zmontowanych klisz (ozalid), naświetlenie z klisz form drukowych (tzw. blachy) lub też zamiast etapu „kliszowego” naświetlenie blach bezpośrednio z plików postscriptowych. Metoda naświetlania bezpośredniego nazywana jest CtP.

Press

sam proces druku oraz bezpośrednie przygotowanie do tego procesu
tzw. narząd (poligrafia) czyli montaż form drukowych na maszyny drukarskie, a następnie, już po druku, wstępne pocięcie i ew. poskładanie zadrukowanych arkuszy papieru oraz ich suszenie (o ile odbywa się na maszynie drukarskiej)
Postpress
Postpress (introligatornia, procesy wykończeniowe):

falcowanie (złamywanie) czyli składanie papieru (np. składanie na pół zaproszeń, lub składanie całych arkuszy publikacji w wielostronicowe składki)
bigowanie czyli robienie wgnieceń w postaci rowków w celu ułatwienia późniejszego zginania papieru np. na okładkach książek, czy wykrojnikach kartonowych
foliowanie (laminowanie) papieru (np. zewnętrznych powierzchni okładek)
sztancowanie, czyli wykrawanie kształtów w arkuszu papieru (np. wycinanie miejsc na poszczególne litery w skorowidzu, notesie telefonicznym)
kaszerowanie (oklejanie cienkim zadrukowanym papierem tektury falistej przeznaczonej na opakowania produktów)
klejenie bloczków
łączenie poszczególnych składek w gotowe publikacje razem z okładkami metodą szycia lub klejenia
krojenie na wymiar gotowych publikacji (obcięcie spadów)
insertowanie czyli umieszczanie wewnątrz publikacji ulotek (wrzutki reklamowe) i innych elementów (CD-ROM-y, próbki produktów)
oprawianie (zakładanie okładek)
zakładanie obwolut na okładki
pakowanie pojedynczych egzemplarzy (foliowanie)

DTP (ang. desktop publishing – publikowanie zza biurka) – termin oznaczający pierwotnie ogół czynności związanych z przygotowaniem na komputerze materiałów, które będą później powielone metodami poligraficznymi. Krócej mówiąc, termin ten oznacza komputerowe przygotowanie do druku. W tym znaczeniu termin ten dotyczy nie tylko fazy projektowej, czyli tworzenia w programach komputerowych obrazu (oraz kształtu) stron publikacji, ale także zarządzania pracą grupową, a nawet odnosi się do komputerowego sterowania urządzeniami wykorzystywanymi w tym procesie, a więc np. naświetlarkami czy maszynami drukarskimi.

Dawniej przygotowanie do druku nazywano przygotowalnią lub procesami przygotowawczymi (kierunek w szkole poligraficznej nosi tę nazwę do dziś) i zasadniczo obejmowało skład ręczny (wykonywany w zecerni) i montaż (w montażowni), zakończony przygotowaniem materiałów dla drukarni w naświetlarni.

Z czasem pojęcie DTP zaczęło odnosić się także do przygotowywania dokumentów do publikacji w postaci elektronicznej (cyfrowej). Proces DTP rozpoczyna się wprowadzeniem do komputera tekstu i obrazu. Poszczególne elementy graficzne podlegają następnie indywidualnej obróbce, a na tekst jest nanoszona korekta. Następnie odbywa się zasadnicza część procesu, czyli ułożenie stron publikacji z tych wszystkich elementów gotowego projektu, łącznie z naniesieniem informacji dla drukarza i introligatora. Na tym etapie pracy można również umieścić informacje o obrazie całej składki (patrz: impozycja). Czynność końcowa to zapisanie danych komputerowych w postaci pliku postscriptowego lub (coraz częściej) pliku PDF. W ramach DTP można również zarządzać przepływem prac w drukarni oraz sterować urządzeniami przygotowalni poligraficznej, jak i samej drukarni.

Istotne jest, że DTP zajmuje się nie tylko samym obrazem, ale także kształtem podłoża, tak więc termin ten dotyczy także projektowania np. niezadrukowanych opakowań i innych form wykrawanych z papieru, kartonu czy też np. kształtów wycinanych z folii samoprzylepnej.